Higiena jamy ustnej ma wpływ na planowanie, przebieg leczenia i jego odległe wyniki. Zła higiena jest przyczyną niepowodzeń związanych z występowaniem powikłań wczesnych pod postacią próchnicy wtórnej, nawrotów stanów zapalnych, a w przypadku leczenia chirurgicznego utrudnionego gojenia rany poekstrakcyjnej. Motywacja, instruktaż i kontrola higieny u pacjentów jest obowiązkiem każdego lekarza przed rozpoczęciem leczenia. Szczególnej uwagi wymaga płytka bakteryjna, która odkłada się na zębach, dziąsłach, na uzupełnieniach protetycznych i aparatach ortodontycznych. Motywacja pacjenta ma na celu uświadomienie konieczności utrzymania należytej higieny - to zadanie należy do lekarza. Bodźcem motywującym pacjenta do utrzymania należytej higieny jamy ustnej jest niewątpliwie pokazanie pacjentowi złogów nazębnych, przedstawienie obszarów sprzyjających odkładaniu się płytki nazębnej i objaśnienie konsekwencji kumulacji płytki (kamienia nazębnego), takich jak: próchnica, zapalenia dziąseł, zapalenia przyzębia.

Jakie są sposoby demonstracji obecności osadu i kamienia nazębnego?

Lekarz może pokazać złogi na zębach (kamień i osad) za pomocą lusterka lub kamery wewnątrzustnej. Kamień i osad można dodatkowo zabarwić środkami chemicznymi np. stosując tabletki zawierające erytrozynę lub roztwór fuksyny.

Jak zlokalizować miejsca sprawiające trudności w oczyszczaniu?

Mogą to być przestrzenie międzyzębowe, furkacje korzeni, przestrzenie pod przęsłami mostów, pomiędzy koronami zblokowanymi, w okolicy zasuw, zatrzasków, belek, implantów, zamków i pierścieni ortodontycznych. Poproś swojego lekarza aby Ci wskazał strefy utrudnionego oczyszczania. Następnie lekarz przeprowadzi profesjonalne oczyszczenia zębów oraz zademonstruje instruktaż higieny na modelu oraz w jamie ustnej. Badania dowodzą, że używanie samej szczoteczki do zębów nie pozwala na dokładne oczyszczenie zębów, a zwłaszcza przestrzeni międzyzębowych. Konieczne jest stosowanie dodatkowych środków, takich jak: nici dentystyczne, szczoteczki do czyszczenia przestrzeni międzyzębowych lub wykałaczki. Pomocne mogą być także irygatory i płyny do płukania jamy ustnej. Obecnie na rynku dostępny jest szeroki wachlarz środków do utrzymania higieny jamy ustnej.

Jak często powinno się usuwać kamień nazębny u dentysty?

Usuwanie złogów nazębnych powinno być wykonywane przynajmniej 2 razy w roku. Systematyczne ich usuwanie jest w pełni skuteczne, jeśli utrzymywana jest jednocześnie prawidłowa higiena jamy ustnej ustnej.

Czy szczoteczka elektryczna to dobre rozwiązanie?

Poza tradycyjnymi szczoteczkami dostępnymi w różnych rodzajach twardości włókien i w ich układzie, różnych rozmiarach główki, pacjenci coraz częściej sięgają po szczoteczki elektryczne skuteczniejsze w usuwaniu płytki i bakterii z kieszonki dziąsłowej. Pobudzają one dynamikę płynu dziąsłowego sięgając głębiej niż włókna tradycyjnej szczoteczki. Osobiście polecam swoim pacjentom szczoteczki elektryczne.

Tylko szczoteczka - to za mało!

Nie jesteśmy w stanie usunąć płytki nazębnej gromadzącej się w przestrzeniach międzyzębowych samą szczoteczką. Dlatego też, w miarę możliwości przynajmniej jeden raz dziennie powinno się stosować dodatkowe przybory do utrzymania higieny. Mogą to być: nici dentystyczne, szczoteczki międzyzębowe, wykałaczki i irygatory. Mechanizm ich działania jest różny, a skuteczność porównywalna pod warunkiem umiejętnego stosowania. O wyborze jednego z nich decydują warunki miejscowe, takie jak: kształt, szerokość przestrzeni międzyzębowej, wielkość brodawki dziąsłowej, ustawienie zębów, sprawność manualna pacjenta, wiek, nawyki. Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów nici (woskowane, niewoskowane, taśmy, SuperFloss). Istotna jest łatwość przeprowadzenia nici pomiędzy miejscami stycznymi, jak również odporność nici na rozerwanie i strzępienie . Nieumiejętne stosowanie nici może doprowadzić do zranienia dziąsła. Poroś swojego lekarza aby pokazał właściwy uchwyt nici, sposób wprowadzenia i ruchów. Nić powinna być przesuwana między zębami wyłącznie w kierunku pionowym, a nie poziomym. Dla pacjentów użytkujących protezy stałe lub aparaty ortodontyczne przeznaczona jest nić Super Floss. Jej budowa pozwala na łatwe wprowadzenie, skuteczne oczyszczanie przestrzeni pod przęsłem mostu, wokół implantu i aparatów ortodontycznych. Może być ona przesuwana w różnych kierunkach, bez obawy zranienia dziąsła.

Szczoteczki międzyzębowe

Do higieny przestrzeni międzyzębowych zaleca się także stosowanie szczoteczek międzyzębowych. W zależności od kształtu i wielkości przestrzeni, zaleca się szczoteczki międzyzębowe cylindryczne, stożkowe lub szczoteczki jednopęczkowe. Mogą to być szczoteczki ręczne, których rączka jest zaprojektowana tak, aby zapewniała łatwe jej manewrowanie w wyżej wymienionych rejonach oraz specjalne końcówki do szczoteczek elektrycznych. Dostępne są także szczoteczki międzyzębowe w wersji mini o małych rozmiarach rączki, standardowym rozmiarze końcówki z osłoną, które mogą być używane poza domem. Szczoteczki jednopęczkowe są szczególnie polecane do oczyszczania furkacji korzeni, okolicy wszczepów, dystalnych powierzchni ostatnich zębów, przestrzeni pomiędzy zębami nieprawidłowo ustawionymi w łuku. Szczoteczki międzyzębowe cylindryczne i stożkowe stosuje się do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych, przestrzeni pod przęsłami mostów oraz zębów zblokowanych, stałych aparatów ortodontycznych i wszczepów.

Wykałaczki

Do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych mogą być także używane wykałaczki. Polecane są tylko pacjentom z powiększonymi przestrzeniami międzyzębowymi. Nie mogą być one stosowane u osób, u których brodawka międzyzębowa wypełnia całą przestrzeń międzyzębową. Wykonane są z miękkiego drewna, mają trójkątny przekrój, lekko chropowatą powierzchnie zwiększającą skuteczność oczyszczania i są zaostrzone na końcu. Używając ich należy zachować należytą ostrożność. Trzon wykałaczki powinien być ułożony na dziąśle, pod nieznacznym kątem w szczęce ostrzem w dół, w żuchwie w górę. Ruch wykałaczki powinien odbywać się w kierunku poziomym. Nieumiejętne posługiwanie się wykałaczką może spowodować uszkodzenie dziąsła.

Irygatory

Skutecznym urządzeniem w profilaktyce i leczeniu chorób przyzębia, a także w oczyszczaniu okolic stałych uzupełnień protetycznych i aparatów ortodontycznych jest irygator. W pompie irygatora powstaje mieszanina powietrza i wody, która w postaci mikrokropli wydostaje się z końcówki irygatora pod ciśnieniem 2-6 barów. W trybie "strumień" z końcówki irygatora wydostaje się ciągły, pojedynczy strumień wody, w trybie "Multi-Jet" spiralnie obracająca się wiązka strumieni wody umożliwiająca dotarcie do miejsc trudno dostępnych i służąca do higieny całej jamy ustnej. Irygator jest urządzeniem o działaniu wielokierunkowym. Powoduje mechaniczne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych, kieszonek dziąsłowych i powierzchni dziąsła oraz języka z resztek pokarmowych, płytki bakteryjnej i produktów zapalnych. Masuje dziąsła, co prowadzi do poprawy krążenia poprzez zwiększenie przekrwienia czynnego i zmniejszenie przekrwienia biernego, do wzmożenia procesów przemiany materii i wzmocnienia mechanizmów ochronnych. Ponadto nasila rogowacenie nabłonka błony śluzowej, czyniąc go bardziej odpornym na urazy. Poprawia samopoczucie pacjenta, przywracając odczucie świeżości wskutek eliminacji przykrego zapachu z ust.

Płyn do płukania jamy ustnej

Środkiem pomocniczym w utrzymaniu higieny jamy ustnej są płyny zawierające chlorheksydynę, heksydytynę lub fluorek cyny. Powodują one redukcje ilości bakterii, zmniejszają odkładanie się pytki nazębnej.